چرا ده روز و نه بیشتر؟!

متن زیر نوشته دکتر میثم امانی است که در اختیار پایگاه خبری بهبهان ما قرار گرفته و عینا منتشر می شود.

ایام محرم الحرام حسینی، هر ساله مجالی دوباره است برای اندیشیدن به سوالات گوناگون و اشکالات گونه گون که درباره قیام بزرگ حسینی به میان می آید. آنچه درباره قیام حسینی به میان می آید، گاهی از نوع سوال است و هدف آن، تبدیل مجهول به معلوم و گاهی از نوع اشکال است و هدف آن، با نگاه خوشبینانه رفع ابهام است و با نگاه بدبینانه نقد و تخریب.

سوال می پرسند و این سوال، عموماً دینداران و عزاداران حسینی را در بر گرفته است که چرا باید تنها ده روز اول محرم به عزاداری بپردازیم؟

در نگاه دقیق تر، سوالی از این دست، قابل تحلیل به سه سوال دیگر است:

۱) چرا باید در ایام محرم به عزاداری حسینی بپردازیم و نه دیگر ایام سال؟

۲) چرا عزاداری حسینی از روز نخست محرم شروع می شود و تا روز دهم خاتمه می یابد؟ به عبارتی دیگر چرا عزاداری حسینی در ده روز نخست محرم صورت می گیرد؟

۳) چرا بعد از روز دهم، روز عاشورا، عزاداری تعطیل می شود؟

برای پاسخ به این سه سوال، اولاً به سوال دوم خواهیم پرداخت تا پاسخ سوال اول و سوم روشن بشود.

اینکه چرا عزاداری از روز اول محرم شروع می شود تا روز دهم، دلیل روایی دارد و مستند به سنت معصومین است. از آن نمونه: امام رضا (ع) فرموده اند: وقتی ماه محرم می شد، دیگر کسی پدرم را خندان نمی دید و اندوه بر او غلبه داشت تا ده روز سپری می شد و روز دهم روز مصیبت و حزن و گریه او بود . ( الامالی للصدوق، ص ۱۲۸) بنابر این سنت عزاداری ده روزه، سیره معصومین بوده است.

اینکه چرا باید در ایام محرم و در دهه اول به عزاداری حسینی بپردازیم و نه سایر ایام، پاسخ اینست که عزاداری حسینی، منحصر در دهه نخست محرم نیست. اولاً سنت معصومین نشان می دهد که آنها عزاداری در سایر ایام داشته اند. به عنوان نمونه : امام صادق (ع) فرموده اند: علی بن الحسین (ع) بیست سال یا چهل سال بر پدرش گریست. ( کامل الزیارات، ص۱۰۷)  حضرت ولی عصر (عج) در زیارت ناحیه مقدسه فرموده اند : هر صبح و شب برای تو زاری خواهم کرد و به جای اشک، خون خواهم گریست. ( المزار الکبیر، ص ۵۰۱ و بحارالانوار، ج۹۸، ص۲۳۸)

ثانیاً امام رضا (ع) فرموده اند: ای پسر شبیب، اگر می خواهی گریه کنی بر حسین (ع) گریه کن. ( عیون اخبار الرضا، ج۱، ص۲۹۹) و نیز فرموده اند: گریه کنندگان باید بر کسی مثل حسین (ع) بگریند. ( مناقب ابن شهر آشوب، ج۴، ص ۸۶)

و نیز شواهد دیگر مثل گریه آسمان ها و زمین ( کامل الزیارات، ص ۸۱) لزوم یادآوری امام حسین (ع) و گریه بر او (کامل الزیارات، ص۱۰۸) گریه رسول الله (ص) و سایر آل عبا در ایام غیر محرم حسینی ( عیون اخبار الرضا، ج۲، ص۲۶) که همه نشان می دهد عزاداری حسینی با لوازم آن در سایر ایام سال، منع شرعی ندارد بلکه جواز شرعی دارد. از همین مساله می توانیم به پاسخ سوال سوم برسیم.

اینکه چرا بعد از عاشورا، عزاداری تمام می شود، یک واقعیت عرفی است نه عقلی و نه شرعی. درست است که در بعضی روایات، اشاره شده که سنت معصومین، اقامه عزا در دهه نخست محرم بوده ولی در بعضی روایات دیگر، اشاره شده که در سایر ایام سال، عزاداری داشته اند. معلوم می شود که اگر عزاداری حسینی، بعد از عاشورا تداوم بیابد، ایرادی ندارد بلکه مستحسن است و توصیه شده است.

عزاداری ده روزه محرم، تنها یک سنت عرفی است که جریان دارد و به هیچ وجه نشان دهنده حقیقت شرعیه نیست.